ਪੰਜ ਕੌਣ ? (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ )

ਪੰਜ ਸਿੰਘ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਰੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ।

ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿਰ ਝੁਕ ਗਏ :
“ਪੰਚਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਕਾਹਦਾ?”

ਪਰ ਪਿੱਛੇ ਬੈਠੇ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਿੱਖ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ :
“ਸਿੰਘੋ, ਪੰਜਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਸਿਰ ਮੱਥੇ। ਪਰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।
ਕੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰੀ ਖੋਜ ਹੋਈ?
ਕੀ ਸਾਰੇ ਤੱਥ ਪਰਖੇ ਗਏ?
ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਹੈ, ਕੀ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਗਈ?
ਕੀ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਵੀ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ?”

ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ ਛਾ ਗਈ।

ਇੱਕ ਸਿੰਘ ਬੋਲਿਆ :
“ਬਾਬਾ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੰਜਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ?”

ਬਜ਼ੁਰਗ ਮੁਸਕਰਾਇਆ ਤੇ ਬੋਲਿਆ :
“ਭਰੋਸਾ ਪੰਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਤਿ ਉੱਤੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜ ਮਨੁੱਖ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰ ਫ਼ੈਸਲਾ ਗੁਰਮਤਿ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਵੀ ਵੇਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੱਚ, ਸੰਤੋਖ, ਦਇਆ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਬੈਠੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਹਉਮੈ ਆਪਣਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਖਵਾ ਰਹੇ ਹਨ।”

ਫਿਰ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪੰਕਤੀ ਯਾਦ ਕਰਵਾਈ :
“ਪੰਚ ਪਰਵਾਣ ਪੰਚ ਪਰਧਾਨੁ ॥
ਪੰਚੇ ਪਾਵਹਿ ਦਰਗਹਿ ਮਾਨੁ ॥”

ਅਤੇ ਕਿਹਾ : “ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ‘ਪੰਚ’ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਪੰਜ ਸਮਝ ਕੇ ਗੱਲ ਮੁਕਾ ਦੇਣੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।

ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪਰਵਾਣ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਮਤਿ ਵੱਲ ਤੁਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਹਉਮੈ ਨੂੰ ਹੀ ਪੰਥ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਾਂ?”

ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ : “ਫਿਰ ਸੰਗਤ ਕੀ ਕਰੇ? ਹਰ ਫ਼ੈਸਲੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰੇ?”

ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ : “ਨਹੀਂ ਪੁੱਤਰ!
ਨਾ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਮੰਨਣਾ ਗੁਰਮਤਿ ਹੈ, ਨਾ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ।

ਸਵਾਲ ਕਰੋ। ਤੱਥ ਵੇਖੋ। ਸਭ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਕਸਵੱਟੀ ਲਾਓ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਿਰ ਝੁਕਾਓ।

ਸਿੱਖੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬੇਸਮਝ ਭੀੜ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਸੁਰਤਿ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਬਿਬੇਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਅੱਗੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਰੱਖਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਸਵਾਲ ਬੇਅਦਬੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਵਾਲ ਕੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਵੇਖੋ ਕਿ ਸਵਾਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨੀਅਤ ਕੀ ਹੈ।”

ਫਿਰ ਬਜ਼ੁਰਗ ਜਾਂਦਿਆਂ-ਜਾਂਦਿਆਂ ਆਖ ਗਿਆ :
“ਪੰਜ ਕੁਰਸੀਆਂ ਗਿਣ ਲੈਣਾ ਸੌਖਾ ਹੈ,
ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਅੰਦਰ ਬੈਠੇ ਗੁਣ ਗਿਣਨੇ ਔਖੇ ਹਨ।

ਫ਼ੈਸਲਾ ਪੰਜਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਪਰ ਫ਼ੈਸਲਾ ਗੁਰਮਤਿ, ਸੱਚ, ਬਿਬੇਕ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ , ਇਹ ਅਸਲ ਗੱਲ ਹੈ।

ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਣਤੀ ਪੰਜ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ‘ਪੰਚ ਪਰਵਾਣ’ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ;
ਪਰਵਾਣ ਹੋਣ ਲਈ ਮਤਿ ਵੀ ਗੁਰੂ ਵਾਲੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।”

ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਚੁੱਪ ਛਾ ਗਈ।
ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਉਹ ਚੁੱਪ ਸਹਿਮਤੀ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਉਹ ਚੁੱਪ ਪੜਚੋਲ ਦੀ ਸੀ।
ਉਹ ਚੁੱਪ ਬਿਬੇਕ ਦੇ ਜਾਗਣ ਦੀ ਸੀ।