A space for stories that matter

Every life hides a powerful story

Short stories, poems & fearless ideas

ਹਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ
Balvinder Singh Bison
Nikki Kahani

ਕਮੇਟੀ ਇੱਕ ਮਿਸਲ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਅੱਜ ਕਲ ਬੜਾ ਮੁੱਦਾ ਭਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਵਖਰੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ! ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸਟੇਟਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਸਟੇਟ ਦੀ ਵਖਰੀ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇ ਇਹ ਹੈ ਕੀ ਸਭਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਹੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਪੁਆੜੇ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ ! (ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਵੋਹਟੀ ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ)ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਕੌਰ : ਮੁੱਦਾ ਕੀ ਹੈ ਇਸ ਵਿੱਚ ? ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਤਾਂ ਮਿਸਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਪੰਥਕ ਭੀੜ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਜੁੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ !ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ (ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ) : ਹਰ ਸਟੇਟ ਦੀ...
Continue Reading →

ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਲੇਸ਼ ! (100ਵੀਂ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

"ਆਪਸ ਕਉ ਦੀਰਘੁ ਕਰਿ ਜਾਨੈ ਅਉਰਨ ਕਉ ਲਗ ਮਾਤ ! ਮਨਸਾ ਬਾਚਾ ਕਰਮਨਾ ਮੈ ਦੇਖੇ ਦੋਜਕ ਜਾਤ ! (1105) ! ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕੀ ਜੋ ਮਨ ਕਰਕੇ, ਬਚਨਾ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਕਰ ਕੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ...

Read →

ਫਾੜ ਫਾੜ ਕਰ ਸੀਆ ਕਰ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਇੱਕ ਗੱਲ ਪੱਲੇ ਨਹੀ ਪਈ ! ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਅਜੇ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਣੀ ਹੈ ਪਰ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਹੁਣ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਇਤਨਾ ਮਹਿੰਗਾ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦਾ ਫ਼ਰਸ਼ ਤੋੜ ਕੇ ਨਵਾਂ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ ! ਝੂਮਰ, ਕਾਲੀਨ ਆਦਿ ਦਾ ਤੇ ਕੋਈ ਹਿਸਾਬ ਹੀ...

Read →

ਮੁੰਡਾ ਨਾ ਕੁੜੀ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦੋਂ ਰੱਬ ਸਾਡੀ ਝੋਲੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਖੈਰ ਪਾਵੇਗਾ ? (ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਪੰਜਵੀਂ ਕੁੜੀ ਦੇ ਜੰਮਣ ਤੇ ਉਦਾਸ ਜਿਹਾ ਬੈਠਾ ਸੀ)ਕੂੜਪ੍ਰਚਾਰ ਸਿੰਘ : ਜਾ, ਫਲਾਣੇ ਖਾਸ ਦਿਨ "ਇੱਛਾ ਪੂਰਕ ਗੁਰੁਦੁਆਰੇ" ਜਾ ਕੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਆ...

Read →

ਕਮਰਾ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਸ਼ਾਮੀ ਆਉਣਾ ! ਅਜੇ ਕਮਰਾ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ! (ਬੁਕਿੰਗ ਸੇਵਾਦਾਰ ਨੇ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ)ਸ਼ਾਮ ਤਕ ? ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਕਿੱਥੇ ਰਹੀਏ ? (ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਜਿਹੇ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ)ਬੁਕਿੰਗ ਸੇਵਾਦਾਰ (ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ) : ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹਾ...

Read →

ਗੋਲਕਾਂ ਹੀ ਗੋਲਕਾਂ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਗੋਲਕ ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਿੱਛੇ ਆਇਆ ਤਾਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਵਾਲੀ ਗੋਲਕ ਪਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ! ਮਾੜਾ ਜਿਹਾ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਤਾਂ ਵੇਖਿਆ...

Read →

ਮਨਮਤਿ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅੱਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਗੁਰੂਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੁਰਾਤਨ ਮਰਿਆਦਾ ਅੱਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਰਵਾਇਤਾਂ" ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਉਲਟ ਘੋਰ ਮਨਮਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ! (ਪੁਰਾਤਨ ਸਿੰਘ...

Read →

ਟਾਈਮ ਨਹੀ ਹੈ ਵੀਰ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਟਾਈਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ਵੀਰ ! ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਰੋਜ਼ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ! ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕੀ ਮੁੱਦਾ ਠੀਕ ਹੈ ਪਰ ਅਸੀਂ ਨੌਕਰੀ ਪੇਸ਼ਾ ਲੋਗ ਕਿਵੇਂ ਭਾਈ ਗੁਰਬਕਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲਾਂ, ਧਰਨਿਆਂ ਅੱਤੇ...

Read →

ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦਾ ਲਿਸ਼ਕਾਰਾ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਅਸੀਂ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਸਮਾਨ ਨਹੀ ਖਰੀਦਦੇ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪੇਮੈਂਟ ਕਰਦੇ ਹਾਂ! ਕਲ ਸ਼ਾਮੀ ਇਹ ਸਮਾਨ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਠੀਕ ਸੀ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੋਮਵਾਰ ਆਣਾ ! (ਰਮੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ) !ਹਰਮਸਤਕ ਸਿੰਘ (ਅੱਜ ਕਲ ਦਾ ਸਿਆਣਾ ਨੌਜਵਾਨ)...

Read →

ਮਾਲਿਕਾਨਾ ਹੱਕ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਜੱਜ ਸਾਹਿਬ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਬਰਦਸਤੀ ਮੇਰਾ ਮਕਾਨ ਖਾਲੀ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਹੈ ! ਇਸ ਮਕਾਨ ਤੇ ਮਾਲਿਕਾਨਾ ਹੱਕ ਮੇਰਾ ਸੀ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਿਨਾ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੇ ਨਕਲੀ ਪੇਪਰ ਬਣਾ ਕੇ, ਲੱਲੋ ਚਪੋ ਕਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬਰਗਲਾ ਲਿਆ ! ਇਹ ਕੌਣ ਹਨ ? (ਜੱਜ ਨੇ...

Read →

ਛਣਕਣਾ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਹਾਏ ਮਹਿੰਗਾਈ ! ਮਾਰ ਸੁੱਟਿਆ ! (ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹਰਜੀਤ ਦਾ ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਸੀ)ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ? ਕਿਓਂ ਰੋਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ? (ਗੁਰਮੀਤ ਨੇ ਪੁਛਿਆ)ਹਰਜੀਤ : ਹਰ ਚੀਜ਼ ਮਹਿੰਗੀ ! ਹਰ ਸ਼ੈ 'ਤੇ ਟੈਕ੍ਸ ! ਲੈ ਹੁਣ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਦੇ ਕਿਰਾਏ ਵੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤੇ!...

Read →

ਵਾਹ ਵਾਹ ! ਹਾਏ ਹਾਏ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਚੋਰ ਹੈ ਚੋਰ ! ਪੰਥ ਦਾ ਗੱਦਾਰ ! ਭਾੜੇ ਦਾ ਟੱਟੂ ਹੈ ਓਹ ਫਲਾਣਾ ! (ਗਾਲਾਂ ਕਢਦੇ ਹੋਏ ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੂੰਹ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ)ਪਰ ਅਜੇ ਕਲ ਤਕ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਪੰਥ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸੇਵਕ ਦੱਸ ਰਹੇ ਸੀ ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਹੁਣ ਉਸ...

Read →

ਪਿਆਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਮ ਸੇ ਹਮਕੋ ਜੀਨੇ ਦੋ .. ਜੀਨੇ ਦੋ... ਜੀਨੇ ਦੋ ! (ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰ ਧਰਨੇ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਜੰਗਲ ਦਾ ਗਾਣਾ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ)ਇਤਨੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਰਾਜਾ (ਜਾਲਿਮ ਰਾਜਾ) ਆਪਣੇ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਆ ਜਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ...

Read →

ਡੀ.ਜੇ. ਵਾਲੇ ਬਾਬੂ ਮੇਰਾ ਗਾਨਾ ਬਜਾ ਦੇ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਾਈਟਾਂ ਦੀ ਲਿਸ਼ਕ ਕਿਥੋਂ ਨਜਰੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲੇ ਕੰਨ ਪਾੜਵੀਂ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਣੇ ਦੀ ਤਰਜ਼ਾਂ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ! (ਦਾਦਾ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁਛਿਆ) ਸਮਾਂ ਬਦਲ...

Read →

ਅੰਧੇ ਏਕ ਨ ਲਾਗਈ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਦੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਰਾਗੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਿਚ ਹੀ ਦੂਜਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਓਹ ਵਾਪਿਸ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਪੜਨ ਲੱਗੇ, ਫਿਰ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ! ਨਾਲ ਜਿਥੇ ਜਿਥੇ ਰਾਗ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ...

Read →

ਸੇਵਾ ਹਜੂਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਨੌਕਰੀ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਗੁਰੂਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚ "ਸਫਾਈ ਸੇਵਕ" ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਸਿੰਘ ਅੱਤੇ ਕੌਰ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਰਜੀਆਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਓਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕੀ ਇਹ ਨੀਵੇਂ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਹੈ ਤੇ ਗੈਰ-ਸਿੱਖ ਇਸ ਲਈ...

Read →

रोम-रोम रोमांटिक ! (निक्की कहानी)

क्या माहौल हो गया है आज कल ! क्या लड़के और क्या लड़कियां, जिसे देखो उसकी निगाह गन्दी है ! (मनोज ने मित्र दीपक के सामने अपने दिल का दर्द ब्यान किया) अगर हम लडके आज से ही सभी जानने वाली, सा...

Read →

कुत्सित टी.आर.पी. ! (निक्की कहानी)

सुना है की विवादस्त ब्यान देने वाले उस नेता ने माफ़ी मांग ली है ? (तात्कालिक राजनीतक हलचल पर अपने मित्र मनोज कुमार से बात करते हुए श्रीवास्तव जी बोले)मनोज (हँसते हुए) : अब माफ़ी मांगे क्या...

Read →

ब्लडी फूल ! (निक्की कहानी)

यू ब्लडी फूल ! (पत्नी को गुस्से में बोलने के एक दम बाद प्रशांत को अपनी गलती का अहसास हो गया।) क्या बोला ? दुबारा बोलो ! (सरिता ने आंखे ततेरते हुए पूछा) प्रशांत (संभल कर) : ...

Read →

सोच को बदलो, शौचालय बदल जायेंगे ! (निक्की कहानी)

अरे ये कौन लोग हैं, जो पब्लिक शौचालय की सफाई में जुटे हैं ? शक्ल और कपड़ों से तो भले घरों के लगते हैं ! आ देखे जरा ! (मनोज ने सड़क से गुजरते हुए विजय का ध्यानाकर्षण किया)अरे सरदार जी ! ये आप...

Read →

आम आदमी ! (निक्की कहानी)

हिप हिप हुर्रे ... आम आदमी पार्टी जीत गयी ! अब तो दिल्ली और उसके बाद पूरे भारत के दिन फिर जायेंगे ... अरे भाई ... राम राज आ जाएगा अब तो ! (ख़ुशी से पागल हुआ रमेश झूम रहा था)किशोर : क्यों खुश...

Read →

ब्रह्म कवच ! (निक्की कहानी)

मुझे ढकोसला प्रसाद जी ने गुरबाणी में से ब्रह्म कवच का पाठ दिया है, वो मुझे रोज़ करना है, फिर तीन हफ्ते में ही मेरे बिगड़े हुए काम बन जायेंगे ! (जयंत ने अपने मित्र गुरजीत सिंघ को अपनी तकलीफों...

Read →

कर दूषण ! (निक्की कहानी)

कर दूषण की कहानी सुनाओ ना ! (हेमंत ने किशोर से कहा) वैसे तो खर दूषण की कहानी थी, पर तेरे इस गलत स्पेलिंग ने कहानी बदल दी है, सुन अब नई कहानी! एक देश में जनता को फूल बना कर ...

Read →

जाति, कुल का अभिमान (लघु कथा)

तमीज से बात करो, हम उच्च कुल से है, शराब का घूँट भरते हुए विष्णु शर्मा अपने साथी से बोला ! रोज हम तुम्हारे साथ खाने-पीने के लिए उठते बैठते है पर इसका यह मतलब नहीं है की तुम हम से ऊंचे हो गए...

Read →

प्याज और धर्म परिवर्तन ! (निक्की कहानी)

और राधेश्याम क्या हाल है भाई ? प्याज की कीमतें तो आकाश छू रही हैं आजकल ! (निर्मल ने कहा)राधेश्याम : मैं तो भाई दो महीने के लिए "जैन धर्म" का अनुयायी बन रहा हूँ !निर्मल (हैरानी से) : क्यों...

Read →

गुलाम का राज्याभिषेक ! (निक्की कहानी)

फिर गुलाम ने मालिक से कहा "हजूर, बीच बीच में एक आध कौड़ा मारते रहा कीजिये, गुलामी की फीलिंग आती रहती है" !यह सुनते ही मालिक ने उसे पांच कौड़े लगाते हुए कहा "मालिकों को नसीहत देता है ? अपनी...

Read →

ए मेरे वतन के लोगों ! (निक्की कहानी)

आज के दिन हमारा देश आज़ाद हुआ था और इस कारण हर साल बहुत ही भव्य समारोह किये जाते हैं ! (अमरीका से आये हुए अपने मित्र पीटर को दिल्ली घुमाते हुए राजेश बता रहा था)पीटर (इंग्लिश में) : मैंने...

Read →

मुखाग्नि ! (निक्की कहानी)

यार आप लोग भी ना ! अरे मरना है तो खुद मरो, औरों को क्यों मार रहे हो ? (अपनी अगली सीट पर बैठे आदमी को सिगरेट पीते देख कर मनोहर ने कहा)ज्यादा तकलीफ है तो कहीं और जा कर बैठ जाओ ! (उस आदमी ने...

Read →

कूड़े में प्रभु ! (निक्की कहानी)

तेज बदबू महसूस करते ही उसने नाक पर रुमाल रख लिया ! इलाके का बड़ा कूड़ेदान अपनी पूरी शानोशौकत के साथ दुर्गन्ध फैला रहा था !आवारा गाय, सूअर और कुत्ते अपने-अपने खाने के लिए जद्दोजहद कर रहे थे !...

Read →

राष्ट्रिय खेल - रोड रेज ! (निक्की कहानी)

अँधा है क्या बूढ़े ? तेरी तो एक्सपायरी हो चुकी है, मुझे तो जी लेने दे ? (स्कूटर से कार की मामूली सी टक्कर के बाद गुस्से में मनोज ने कार से उतारते हुए बेसबाल का डंडा निकाल लिया)बेटा गलती किसी...

Read →

तस्वीर बनाता हूँ ! (निक्की कहानी)

किसी को गुरु साहिबान की असली फोटो / नकली फोटो के लिए लड़ते देखता हूँ तो बड़ी हैरानी होती है ! गुरु साहिबान को अगर सिख्खो को " मूर्त रूप" से जोड़ना होता तो " शब्द " को गुरु क्यों बनाते ? (सोशल...

Read →