A space for stories that matter

Every life hides a powerful story

Short stories, poems & fearless ideas

ਹਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ
Balvinder Singh Bison
Second Thought

ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਵਲਵਲੇ (ਲੇਖ-3)

ਜਿਥੈ ਜਾਇ ਬਹੈ ਮੇਰਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸੋ ਥਾਨੁ ਸੁਹਾਵਾ ਰਾਮ ਰਾਜੇ ॥------------------------------------------------------------ਭੂਮਿਕਾ : ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਏ ਦਿਲ ਵਿਚ ਤਾਂਘ ਉਠੀ ਕੀ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਸਮਝੇ ਜਾਣ ! ਜੋ ਟੀਕੇ ਮਿਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਤਾ ਨਹੀ ਕਿਓਂ ਸਹਿਮਤੀ ਨਹੀ ਬਣ ਪਾਈ ! ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ, ਪਰ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਵਿਚਾਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀ ਮਿਲ ਪਾਇਆ ਸੀ ! ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਲੋਕ ਪੜਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸੀ ਲੜੀ ਵਿਚ ਦੂਜਾ, ਤੀਜਾ ਤੇ ਚੌਥਾ ਸ਼ਲੋਕ ਪੜਿਆ ਤੇ ਟੀਕੇ ਵਿਚ ਕੁਛ “ਵਖਰਾਪਣ” ਭਾਸਣ ਲੱਗਾ ! ਪੂਰੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਭਾਵ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਟੀਕੇ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ, ਤੀਜੇ ਤੇ ਚੌਥੇ ਸ਼ਲੋਕ ਦੇ ਅਰਥ ਤੇ...
Continue Reading →

ਵਾਜਾ ਵੱਜ ਗਿਆ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵਾਜੇ ਤੇ ਕੋਈ ਰੋਕ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ? ਕਿਓਂਕਿ ਵਾਜੇ ਦਾ ਕੰਮ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ! ਮਤਲਬ ? ਸਾਡੇ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਪਿੱਛਲੇ 100 ਤੋਂ ਵਧ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਥ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਾਜਾ ਵਜਾਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਕਾਰਣ ਪ...

Read →

ਗੁਰਪੁਰਬ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗੁਰਪੁਰਬ ਦੀਆਂ ਲੱਖ ਲੱਖ ਵਧਾਈਆਂ ! (ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ) ਕਿਹੜੇ ਕੈਲੰਡਰ ਵਾਲਾ ਗੁਰਪੁਰਬ ਹੈ ? (ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਧਾਈ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇ ਕੇ ਸੁਆਲ ਕੀਤਾ) ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਹੈ , ਇਸ ਕਰਕੇ...

Read →

ਰਸਤੇ ਦੀ ਚੋਣ ! ( ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ )

ਸਾਂਭਰ ਚਾਵਲ ਵੀਹ ਰੂਪਏ ਪਲੇਟ ! ਪੈਸੇ ਖੁੱਲੇ ਦੇਣਾ ਭਾਈ !( ਸ਼ਕਲ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਘਰ ਦੀ ਵਿੱਖਣ ਵਾਲੀ ਬਾਈ - ਤੇਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ - ਘੁੰਮ ਕੇ ਸਾਂਭਰ - ਚਾਵਲ ਵੇਚ ਰਹੀ ਸੀ ! ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਵੋਹਟੀ ਨਾਲ...

Read →

ਬਸ ਥੋੜਾ ਹੋਰ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਇੱਕ ਮਰੂਥਲ ਵਿੱਚ ਸੌਦਾਗਰ ਆਪਣੇ ਊਂਠ ਨਾਲ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ! ਰਾਤ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਤੰਬੂ ਗੱਡਿਆ ਤੇ ਊਂਠ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਬੰਨ ਕੇ ਸੌਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕੀ ਰੇਤ ਦਾ ਤੂਫਾਨ ਆ ਗਿਆ ! ਊਂਠ ਨੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੂਫਾਨ ਤੇਜ਼...

Read →

ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਨੰਦੁ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਗੁਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜਾ ਬਿਕਰਮਾਦਿੱਤੀ ਕੈਲੇੰਡਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਦਿਹਾੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਨਮਤ ਦੀ ਰੋਸ਼ਿਨੀ ਵਿੱਚ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਆਇਆ ਹੈ ਕੀ ਜੇਕਰ ਸਿੱਖ ਚਾਹੁਣ ਤਾਂ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜਾ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ...

Read →

ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਰਾਗੀ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਕਲ ਤੇ ਸੁਆਦ ਹੀ ਆ ਗਿਆ “ਫਲਾਣੇ ਸਿੰਘ” ਰਾਗੀ ਜੀ ਦੇ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ! ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਚਮਤਕਾਰ ਤੋਂ ਘਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਗੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਤੇ ਕਮਾਲ ਹੀ ਕਿੱਤੀ ਹੈ ! (ਹਰਕੀਰਤ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ !)ਅੱਛਾ ? ਤੇ...

Read →

ਗੋਲਕਾਂ ਹੀ ਗੋਲਕਾਂ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਗੋਲਕ ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਿੱਛੇ ਆਇਆ ਤਾਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਵਾਲੀ ਗੋਲਕ ਪਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ! ਮਾੜਾ ਜਿਹਾ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਤਾਂ ਵੇਖਿਆ...

Read →

ਚੱਕਰਵਿਊ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਪੰਥ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਥੱਲੇ ਥੱਲੇ ਜਾਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ! ਹਰ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਮਨਮਤਾਂ ਅਤੇ ਬਿਪਰਨ ਕੀ ਰੀਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਅੱਗ ਉਗਲਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਭ ਤਰਫ਼ ਹਨੇਰਾ ਹੀ ਹਨੇਰਾ ? ਇਤਨਾ ਪ੍ਰਚਾਰ, ਨਤੀਜਾ ਟਾਏਂ-ਟਾਏਂ ਫਿਸ਼ ! ਪਤਿਤਪੁਣੇ ਤੇ...

Read →

ਤੀਜਾ ਫ੍ਰੰਟ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਕੁੱਝ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ! ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦੋਂ ਬਣੇਗਾ ਤੀਜਾ ਫ੍ਰੰਟ ? (ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੌਫ਼ੀ ਦਾ ਘੁੱਟ ਭਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ)ਲੀਡਰ ਅੱਤੇ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਤੀਜਾ ਫ੍ਰੰਟ ਬਣਨ ਤੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦਾ !...

Read →

ਸਹਿਜਧਾਰੀ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਵਧਾਈ ਬੇਟਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਖੰਡੇ ਕੀ ਪਾਹੁਲ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜੇ ਹੋ ! (ਦਸ ਸਾਲ ਦੇ ਗੁਰਮੀਤ ਨੂੰ ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਧਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ)ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ : ਧਨਵਾਦ ਅੰਕਲ ਜੀ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੋਂ ਸਹਿਜਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਬਣ ਗਿਆਂ ਹਾਂ !...

Read →

ਜੰਗਲੀ ਭੇੜੀਏ ! ( ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ )

ਭਾਰੀ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ 30 ਸਾਲ ਦਾ ਲੰਮਾ ਇੰਤਜਾਰ ਕਰਕੇ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਕੀ ? ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੀ ਹੱਡੀਆਂ ਜੋ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਿਬੜੀਆਂ ਹਨ ! ( ਗ਼ੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਰੇ ਹਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੁੰਹ ਲਾਲ ਸੀ ) ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੱਲ ਨੂੰ...

Read →

ਭਸਮਾਸੁਰ ਮੀਡਿਆ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਕਿਆ ਬਾਤ ਹੈ? ਆਜ ਇਨ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਕੀ ਭੂਖ ਹੜਤਾਲ ਕੋ 34 ਦਿਨ ਹੋਨੇ ਹੋ ਆਏ ਹੈਂ, ਔਰ ਕਿਸੀ ਭੀ ਨੇਸ਼ਨਲ ਮੀਡਿਆ ਨੇ ਇਨਕੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਕੋਈ ਖਬਰ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦੀ ? (ਰਮੇਸ਼ ਨੇ ਆਪਨੇ ਮਿੱਤਰ ਸੁਖਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ)ਸੁਖਦੀਪ ਸਿੰਘ...

Read →

ਕਰ ਲਓ ਘਿਓ ਨੂੰ ਭਾਂਡਾ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਧੱਕਾ ਹੋਣਾ - ਹਿਰਦਾ ਵਲੂੰਧਰਣਾ - ਜਜਬਾਤਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਣਾ ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸਹਿਤ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ ! (ਹਰਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਕਿਹਾ)ਇਹ ਅੱਖਰ ਅਕਾਲੀ ਦਲਾਂ ਦੇ ਸਿੱਕਾ ਬੰਦ ਬਿਆਨਾਂ ਦਾ ਅੰਗ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਿਸੀ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਭਾਈਵਾਲ...

Read →

ਪੁਰਾਣੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਘਰ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਦਾ ਮਾਹੋਲ ਸੀ. ਦੁਧ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਰ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਸੀ. ਬੁੱਢੀ ਸੱਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਘਰ ਦੀ ਪਾਲਤੂ ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਓ ! ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਆਣ ਤੇ ਬੁੱਢੀ ਦੱਸ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ...

Read →

ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਹੈਪੀ ਆਵਰ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਸਾਡੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਬਹੁਤ ਘਾਟ ਹੈ ! ਆਪ ਜੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕਲਾਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤ ਤੋਂ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਖੇਚਲ ਕਰੋ ਜੀ ! (ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਅਮਰਜੋਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ...

Read →

शिकार पर घात ! (निक्की कहानी)

अरे तुमने सुना, वो कोने के घर वाला सुरेश कल मर गया !शराब पी रहे चारों दोस्तों की आँखों में सुरेश की खूबसूरत बीबी सुनीता घूमने लगी !जाने कब से "शिकार पर घात" लगाए "शिकारियों" की लार टपकने...

Read →

बारगेनिंग ! (निक्की कहानी)

चल शापिंग पर चलते हैं, सब से अच्छी बारगेनिंग कहाँ होती है ? (नीता ने सुनीता से पूछा)आज किसी धर्म-स्थान पर चलते हैं ! (सुनीता ने शायद उसकी बात सुनी नहीं थी)उधर नीता सोच रही थी "सुनीता ठीक ही...

Read →

दूध में कांजी ! (निक्की कहानी)

क्या हो गया है मनोज को आजकल ? उसके स्टेटस बद से बदतर होते जा रहे हैं ! पहले तो वो जब लिखता था तब उसकी बात में कुछ बात होती थी !दूध में कांजी पड़ रही है ! बेचारा क्या करे, उसकी दोस्तों की...

Read →

एहसास ए कमतरी ! (निक्की कहानी)

उदास क्यों हो ? तुमने मुझे सब्जी तो बराबर दी, पर तरी कम क्यों डाली ? ये ले भाई, ये ले, और तरी ले ले! इस तरह से "एहसास ए कमतरी" महसूस मत कर ! - बलविंदर सिंघ बाई...

Read →

बकरा बकरी ! (निक्की कहानी)

झगड़ा करते हुए बकरे ने कोई बुरी बात बोल दी, बकरी ने भी गुस्से में बुरी बात बोलते हुए झगड़े को बढ़ा दिया। आगे की कहानी ...... बकरी : क्या "बक - रा" है ? बकरा : तू क्या "बक - री"...

Read →

ब्रह्म कवच ! (निक्की कहानी)

मुझे ढकोसला प्रसाद जी ने गुरबाणी में से ब्रह्म कवच का पाठ दिया है, वो मुझे रोज़ करना है, फिर तीन हफ्ते में ही मेरे बिगड़े हुए काम बन जायेंगे ! (जयंत ने अपने मित्र गुरजीत सिंघ को अपनी तकलीफों...

Read →

गुलाम का राज्याभिषेक ! (निक्की कहानी)

फिर गुलाम ने मालिक से कहा "हजूर, बीच बीच में एक आध कौड़ा मारते रहा कीजिये, गुलामी की फीलिंग आती रहती है" !यह सुनते ही मालिक ने उसे पांच कौड़े लगाते हुए कहा "मालिकों को नसीहत देता है ? अपनी...

Read →

पी.आर.! (निक्की कहानी)

15th September 2018 आपकी पार्टी की मीडिया में तूती बोलती है, वाकई ही आपका पी.आर. बड़ा कमाल का है ! बाकी पार्टियाँ तो बामुश्किल अपनी बात रख पाती हैं और उनकी कोई भी मीडिया कवरेज भी नहीं दिखती...

Read →

ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ - ਰੋਡ ਰੇਜ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਅੰਨਾਂ ਹੈ ਬੁੱਢੇ ? ਤੇਰੀ ਤਾਂ ਉਮਰ ਮੁੱਕ ਚਲੀ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਜੀ ਲੈਣ ਦੇ ! (ਸਕੂਟਰ ਨਾਲ ਕਾਰ ਦੀ ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਟੱਕਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਾਰ ਤੋਂ ਉਤਰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਬੇਸਬਾਲ ਦਾ ਡੰਡਾ ਸੀ !)ਬੇਟਾ ਗਲਤੀ...

Read →

भीड़तंत्र ! (निक्की कहानी)

आपके विचार में भीड़तंत्र का पोषक कौन है ? (जज ने पूछा) भीड़तंत्र का पोषक "चीख-तंत्र" है ! (वकील ने बताया) जज : आप कहना क्या चाहते हैं ? वकील : माई-लार्ड ! आज कल न्यूज़-चैनल के एंकर (पता ...

Read →

टाइम नहीं है भाई ! (निक्की कहानी)

टाइम नहीं है भाई ! नौकरी करने के लिए रोज़ 40 किलोमीटर जाना पड़ता है ! माना की मुद्दा ठीक है पर हम नौकरी पेशा लोग कैसे भाई साहिब जी की हिमायत में इन भूख-हडतालों, धरनों और मार्च में भाग ले सकते...

Read →

बकरी की लेंडी ! (निक्की कहानी)

जब तक सोशल एक्टिविस्ट, धार्मिक एवं राजनितिक नेता रुपी "मैं मैं के अभिमान में डूबी बकरियां" बनती रहेंगी तब तक समाज या धर्म, किसी का भी भला नहीं होगा ! (किशोर ने अपने विचार व्यक्त करते हुए...

Read →

माली काका ! (निक्की कहानी)

बेटा, आपने जिस तरह से “पार्क की क्यारी” की तरह कांट-छांट कर दाढ़ी रखी है उससे मुझे लगा कि शायद आप माली का काम करते हैं ! दाढ़ी कटे सिख नवयुवक को देख कर जगजीत सिंघ कलपते हुए बोला! दस्तार...

Read →

सर्दी हो या गर्मी, पगड़ी है बननी ! (निक्की कहानी)

मेरा सर दर्द करता है, मैं पगड़ी नहीं बाँध सकता ! (परेशान हो कर मनवीत ने कहा)अच्छा ? और कोई परेशानी तो नहीं, पगड़ी बाँधने में ? (अन्दर से हँसते हुए साहिब सिंघ ने पूछा)मनवीत सिंघ : गर्मियों में...

Read →

नकली शोध ! (निक्की कहानी)

मनोज : आज का पंजाब केसरी पढ़ा तुमने ? इसके हिसाब से भारत और अमरीका में दाढ़ी वाले पुरुषों के लेकर एक शोध किया गया है जिसमें पाया गया कि दाढ़ी रखने वाले 86 प्रतिशत भारतीय मर्द और 65 फीसदी...

Read →